Begint je kind soms in het eerste deel van de nacht (tussen 20u-23u) hysterisch te huilen of lijkt je kind wakker maar is hij toch niet wakker? Is deze wake-up anders dan wanneer hij anders doorheen de nacht wakker wordt? Dan kan je te maken hebben met een confusional arousal (dit kan vanaf 6 maanden) of met een night terror (vanaf 2,5 – 3 jaar).
Confusional arousals en night terrors vallen onder de noemer parasomnieën. Dat zijn slaapfenomenen waarbij kinderen gedrag stellen dat lijkt alsof ze wakker zijn, terwijl ze eigenlijk nog slapen of in een overgang tussen slaapfases zitten. Ook slaapwandelen, praten in de slaap of hoofdbonken horen daarbij. Het woord klinkt zwaar, maar in de meeste gevallen gaat het gewoon over een rijpingsproces van het slaap-waaksysteem.
Voor ouders kunnen zulke momenten erg heftig zijn. Je kind lijkt wakker, huilt intens of lijkt in paniek, maar reageert niet zoals je gewoon bent. Toch is het belangrijk om te weten dat dit meestal geen teken is dat er iets mis is. In de meeste gevallen gaat het om een fase in de ontwikkeling van het slaap-waaksysteem van je kind.
Confusional arousals
Motorische mijlpalen als trigger?
Kinderen maken voortdurend nieuwe sprongen in hun ontwikkeling. Misschien herken je wel dat je kindje plots kan kruipen, zich recht trekt aan de zetel of de eerste stapjes probeert te zetten. Hun wereld wordt ineens een stuk groter en er valt plots veel meer te ontdekken.
Tijdens zulke periodes van nieuwe motorische mijlpalen kan ook de slaap tijdelijk veranderen. Sommige kinderen die doorgaans goed slapen, worden in het eerste deel van de nacht plots onrustiger. Je hoort misschien gemompel of geroep, je kind woelt heen en weer of lijkt zelfs even recht te zitten of te staan in bed.
Op het eerste gezicht lijkt het alsof je kind wakker is, maar toch voelt het anders dan een gewone wake-up. Je merkt dat je kind verward is of intens huilt en niet echt reageert zoals wanneer het volledig wakker is. In zo’n situatie kan er sprake zijn van een confusional arousal.
Wat is zo’n confusional arousal?
Dokter Ferber[1] beschrijft een confusional arousal als een overgang van de ene slaapcyclus naar de andere die niet zo soepel verloopt. Het waaksysteem en het slaapsysteem in de hersenen zijn dan tegelijk actief. De ene hersenhelft lijkt wakker te worden – je kind beweegt, mompelt of roept – terwijl het andere deel nog in diepe slaap zit. Het waaksysteem wil eigenlijk wakker worden en aan de dag beginnen, terwijl het slaapsysteem nog vastzit in slapen. Je kind is dus letterlijk half wakker en half niet.
Hoe een confusional arousal eruitziet, verschilt van kind tot kind en komt ook niet bij alle kinderen voor. Het gaat vaak gepaard met verward gedrag en kan enkele seconden, maar ook meerdere minuten duren. Soms kan het zelfs tot een uur aanhouden. Het einde merk je vaak wanneer je kind opnieuw vermoeidheidssignalen vertoont en terug in slaap valt.
Bij baby’s vanaf ongeveer zes maanden kan dit zich ook uiten in lange huilbuien. Dat maakt het soms moeilijk om te herkennen, want baby’s kunnen natuurlijk wel vaker eens even ontroostbaar zijn.
Night terrors (of nachtangsten)
Gaat de wake-up van je kind gepaard met een paniekreactie, hysterie, … dan spreken we eerder van een night terror. Een confusional arousal en night terror zijn doorgaans hetzelfde. Het grote verschil is dat bij een night terror het aspect paniek of angst bovenop het verward zijn komt. Night terrors ontstaan doorgaans vanaf peuterleeftijd.
Night terrors/nachtangst versus nachtmerries
Night terrors staan niet gelijk aan nachtmerries. Een duidelijk verschil is dat nachtmerries in het tweede deel van de nacht voorkomen, dus in de lichte (REM)slaap en niet in de diepe slaap die in het eerste deel van de nacht gesitueerd is.
Een tweede verschil is dat een kind bij een nachtmerrie achteraf weet dat dit gebeurd is (daarom niet alles in detail) en echt wakker geweest is. Nachtmerries kunnen een gevolg zijn van het verbeeldingsvermogen van je kind dat op de leeftijd van 2,5 – 3 jaar op volle toeren draait.
Bij een night terror of confusional arousal daarentegen is het kind niet wakker geweest (aangezien het slaapsysteem vastzit). Dit is ook meteen de verklaring waarom een kind zich hier niets van zal herinneren. Hij was niet echt wakker.
Een night terror is vooral voor ouders of zorgfiguren zeer heftig, maar voor het kind zelf dus niet.
Als je kind zo’n confusional arousal of night terror doormaakt, wat kan je dan doen?
Het lijkt erg tegenstrijdig, maar eigenlijk kan je weinig tot niets doen om deze parasomnie te voorkomen. Een goede slaaphygiëne kan de intensiteit en frequentie wel serieus verlagen. Een confusional arousal of night terror is beangstigend voor de mensen die dit aanschouwen, maar je kind zal zich er niets van herinneren. Dus erover praten helpt niet en raden wij ook niet aan. Zo geef je misschien informatie aan je kind waardoor slapen beangstigend kan worden. Je kind hoort dat hij dingen doet in zijn slaap waar hij zich niet bewust van is en waar hij geen controle over heeft.
Het belangrijkste is om tijdens zo’n episode te zorgen voor een veilige slaapomgeving. Tijdens een night terror kan het bijvoorbeeld zijn dat je kind uit zijn bed komt.
Wat je kan doen tijdens een zo’n episode is afhankelijk van kind tot kind. Als je je kind niet ‘stoort’ op dit moment, bestaat de kans dat de night terror of confusional arousal sneller zal passeren. Blijf in de buurt, ofwel in een hoek van de kamer of net buiten de kamer zodat je het proces kan monitoren. Hoe graag je ook wil helpen, het kan de arousal erger maken. Zeg hierbij tegen jezelf: mijn kind beseft dit niet, morgen zal hij het niet meer weten. Soms wordt ook aangeraden om je kind te proberen wekken omdat de kans dan groter is dat de episode volledig stopt en je kind snel verder gaat slapen. Wij hebben ervaring met beide. We hebben al situaties meegemaakt waarbij het proberen wekken van het kind oversloeg in ‘agressief’ gedrag van het kind en de night terror dan in plaats van 8 minuten 20 tot 30 minuten duurde. Maar we hebben ook ervaringen met ouders die hun kind probeerden ‘te laten doen’ maar het meisje kind was zo buiten zichzelf dat het gevaarlijk werd. Het enige dat hielp was het meisje meenemen naar een andere ruimte en haar goed wakker maken door het licht aan te steken, haar gezicht te verfrissen met een koud washandje, … (anders verviel ze meteen opnieuw in de night terror). Als het meisje dan aangaf dat ze moest plassen, wisten de ouders altijd dat ze nu goed wakker was en ze terug verder zou kunnen slapen. Het is dus een beetje zoeken naar de handleiding van je eigen kind.
Deze arousals zijn een gevolg van een rijpingsproces van de hersenen, dus eens dat meer in balans is, zullen deze arousals of terrors verdwijnen. Hoelang zoiets duurt is zeer afhankelijk van moment tot moment en van kind tot kind. Je kan hier weinig tot niets aan doen, maar als je merkt dat dit af en toe met je kind gebeurt kan je wel op een paar dingen letten:
- Zorg voor weinig schermtijd net voor het slapen
- Weet dat ze bij koorts meer kunnen voorkomen
- Bij een nieuwe stap (eerste keer naar school, eerste stapjes, eerste keer op kamp, ergens anders slapen,…) kan er spanning ontstaan. Veel nieuwe prikkels kunnen een trigger zijn aangezien je kind dan veel nieuwe indrukken moet verwerken.
- Oververmoeid kan een trigger zijn. Hou je kind goed in de gaten wanneer je merkt dat vermoeidheid de bovenhand neemt. Het kan helpen om je kind, al dan niet tijdelijk, wat vroeger naar bed te laten gaan ’s avonds.
- Wanneer je merkt dat je kind zich een soort patroon eigen heeft gemaakt, dus wanneer deze arousal frequent op hetzelfde tijdstip gebeurt, kan je een halfuur ervoor je kind wat gaan porren. Hiermee bedoelen we, even rustig wakker maken waardoor je kindje opnieuw in slaap moet vallen. Zo begint er een nieuwe slaapcyclus (die je wat manipuleert) en zal je kind mogelijks verder slapen. Deze methode werkt (helaas) niet bij elk kind.
Meer weten over een goede slaaphygiëne? Daar heb ik het Magazine S. voor ontworpen. Het is een toegankelijk E-book, afgestemd op de leeftijd van je kind, die je informatie geeft over een optimale slaaphygiëne.
Wat moet je onthouden?
Wat je vooral moet onthouden? Niet hoe ze heten, maar dat die vervelende momenten normaal zijn, ze weerspiegelen een rijpingsproces van de hersenen. Ze gaan vanzelf weg wanneer de hersenen rijper zijn geworden. Vergeet niet dat je kind zich hier niet bewust van is en het zich niet zal herinneren! Voor hen is het geen angstige ervaring, kom er dus de dag nadien niet op terug.
Véél succes,
Anoek
[1] Ferber, R. (2006). Solve your child’s sleep problems. Londen: Vermilion