Reizen – you gotta love it! Maar als je met kinderen reist, komt er vaak net iets meer bij kijken. Zeker wanneer je door meerdere tijdzones trekt. Dan kan een jetlag al snel roet in het eten gooien. En geef toe: je vakantie starten met een rommelig ritme is niet bepaald het leukste vooruitzicht. Daarom schreven wij deze blog: een jetlag bij kinderen? Hoe ga je er mee om?
Wat is een jetlag precies?
Een jetlag ontstaat wanneer je biologische klok niet meer gelijkloopt met het lokale ritme van de plaats waar je bent. Dat gebeurt vooral wanneer je op korte tijd meerdere tijdzones doorkruist.
Onze biologische klok – het 24-urenritme van je lichaam – regelt allerlei processen: wanneer je honger krijgt, je lichaamstemperatuur, wanneer je moe bent of net alert. Die klok wordt beïnvloed door interne factoren (zoals hormonen: melatonine en cortisol) én externe prikkels zoals licht, sociale interactie en voedsel.
Wanneer je door tijdzones reist, loopt dat systeem even in de war (je interne factoren lopen niet meer gelijk met je externe prikkels). Je lichaam denkt dat het tijd is om te slapen, terwijl de zon buiten net opkomt. Of andersom. Dat is wat we een jetlag noemen: je interne klok is ontregeld door externe omstandigheden.
Voor kinderen is een jetlag vaak extra uitdagend. Waarom?
- Ze begrijpen niet wat er gebeurt. Ze voelen zich anders, maar kunnen dat niet goed plaatsen.
- Ze hebben nog weinig impulscontrole om bepaalde noden uit te stellen. Iets langer opblijven of wachten met eten is voor hen moeilijker dan voor volwassenen.
- Hun biologische klok is gevoeliger. Die klok ‘even doordraaien’ lukt niet zomaar (was het maar zo makkelijk met onze vroege vogels 😉).
Je kind heeft dus tijd en boterhammen nodig om zich aan te passen. Gun dat proces ook echt die tijd. Er zijn verschillende manieren om die overgang aan te pakken. Daar gaan we nu dieper op in.
Hoe pak je een jetlag aan bij kinderen?
Dit kan je kiezen. Je kan op voorhand, thuis, al wat aanpassingen doen, je kan op reis starten met de overgang of je kan – als dat haalbaar is – in het ritme van thuis blijven.
Een jetlag bij kinderen? Hoe ga je er mee om?
1. Proactief: op voorhand al aanpassen
Je kan ervoor kiezen om het ritme thuis al licht aan te passen in de dagen vóór vertrek. Denk aan hoe je je kind voorbereidt op zomer- of winteruur. Je kan dagelijks het slaapschema een kwartier vervroegen of verlaten, afhankelijk van de richting waarin je reist:
- Reis je naar het Oosten (bijv. Thailand)? Leg dan thuis de maaltijden, (al dan niet dutjes) & bedtijd wat vroeger.
- Reis je naar het Westen (bijv. Canada)? Verlaat dan net alles – stelselmatig – een beetje.
Zo bereid je het lichaam zachtjes voor op de tijdsverschuiving.
2. Aanpassen op bestemming
Je kan er ook voor kiezen om pas aan de aanpassing te beginnen zodra je op bestemming bent. Belangrijk is dan om zo snel mogelijk in het lokale ritme mee te gaan. Probeer dus zo dicht mogelijk bij het nieuwe ritme te komen.
- Pas je eet- en slaaptijden aan.
- Probeer het nieuwe ritme stapsgewijs te benaderen.
- Verwacht niet dat je kind ineens vier uur eerder gaat slapen – maar een uur tot anderhalf uur eerder lukt vaak wél, zeker als je de hele dagroutine mee aanpast.
Regel: per uur tijdsverschil, reken op ongeveer één dag om aan te passen.
3. Het Belgische ritme aanhouden
Bij korte reizen (bv. één week) is het soms eenvoudiger om het thuisritme te behouden. Zeker als het Belgische uur op de bestemming goed inpasbaar is:
- In Dubai bijvoorbeeld, houden Lien (mijn voormalige SHIFT-collega <3) en Tom het ritme van hun kinderen gewoon op Belgische tijd.
- Slaapt je kind thuis van 19u tot 7u? Dan kan dat ter plekke 22u tot 10u worden – wat soms perfect past.
Let op: het kan zijn dat je kind na enkele dagen toch begint aan te passen aan het lokale uur. Dat is oké – gewoon meebewegen op het tempo van je kind.
East is the beast, West is the best?
Het is een klassieker: “East is the beast, west is the best.” En daar zit iets in.
Richting het Westen vliegen verlengt je dag. Je biologische klok past zich iets makkelijker aan aan een langere dag en dat heeft minder weerslag op je lichaam. Het nadeel bij reizen naar het Westen is dan weer dat je een paar vroege dagen voor de boeg zal hebben. En dat is niet altijd een cadeau op reis. Alhoewel dat ook weer van het ene buiten het andere gezin afhangt.
Richting het Oosten reizen is zwaarder voor het lichaam. Je gaat ‘met de tijd mee’, wat betekent dat je je dag eigenlijk moet inkorten – en dat is moeilijker. Maar als het over reizen gaat, heeft richting het Oosten vliegen ook weer zijn voordelen. Op reis leef je meestal in een iets later ritme dan thuis en dus zal de aanpassing, tijdens de reis, minder groot zijn.
Wat kan je nog doen om zo’n jetlag gemakkelijker te laten verteren?
🌞 Overdag actief – ’s avonds rustig
Zo maak je het duidelijk voor je kind wanneer het dag is, en wanneer niet.
🌤 Licht en donker benutten
Licht en donker helpt de hormoonbalans van je kind. Het wakkerhormoon (serotonine) wordt aangemaakt door licht en ditzelfde wakkerhormoon wordt, in het donker, omgezet in het slaaphormoon (melatonine).
- Blootstelling aan daglicht helpt om het wakkerhormoon op gang te trekken.
- Duisternis bij bedtijd stimuleert de aanmaak van melatonine.
Zorg dus voor veel buitenlicht overdag en een pikdonkere slaapkamer ’s nachts.
🍽 Eten en drinken in het juiste ritme
Eten is een krachtige externe klok. Probeer het voedingspatroon af te stemmen op het lokale tijdstip. Bied eventueel een kleine, lichte maaltijd aan als je kind honger heeft buiten ‘etenstijd’.
🧸 Installeer herkenning en voorspelbaarheid
Probeer altijd iets vertrouwd te installeren op reis. Doe hetzelfde slaapritueel als thuis, en probeer spullen uit de slaapomgeving van thuis mee te nemen.
- De vaste knuffel
- Ongewassen slaapzak (geur is zo waardevol)
- Witte ruis
- Laat oudere kinderen een rugzakje vullen met enkele vertrouwde spullen uit de kamer waarmee ze een nestje kunnen maken op hun nieuwe kamer.
Dat geeft je kind houvast en rust, ook op onbekende plekken en zal helpen bij aanpassingen die nodig zijn.
Tot slot: wees mild – het hoort erbij
Accepteer dat een jetlag een b*tch kan zijn. Calculeer de jetlag in in je reisplannen. Jezelf frustreren is verloren energie. Je kind kan er niet aan doen dat het voor hem/haar extra lastig is. Je kind kan nog niet zomaar iets ‘verbijten’ zoals volwassenen dat soms wel kunnen (sommige volwassen lopen ook te zeuren of zijn nukkig/humeurig, we zijn allemaal maar mensen).
Wordt je kind doorheen de nacht wakker op een moment dat je dit liever niet hebt, houd dan in je achterhoofd dat het erbij hoort, dat het normaal is en dat het terug zal gaan liggen eens de aanpassingen zijn verteerd.
Jij kent je kind het best
Er is geen one-size-fits-all-oplossing. Sommige kinderen hebben nauwelijks last van een jetlag, anderen zijn gevoeliger.
- Heb je een gevoelige slaper? Kies dan eerder voor de proactieve aanpak. Laat je niet van de wijs brengen door goedbedoeld advies van anderen.
- Is je kind een go-with-the-flow-type? Dan mag het ook allemaal wat losser.
You do you.
Veel succes en fijne reis!
Anoek