Voor kleine mensjes (maar ook vaak voor grote) is de middagdut jarenlang een reddingsboei om de dag goed door te komen. Dé belangrijkste dut van de dag. Hij zorgt ervoor dat je kind niet oververmoeid de nacht in gaat. En geef toe, als ouder had je op dat moment ook eens even ademruimte. Het is vaak de laatste dut die standhoudt, en soms zelfs het enige rustmoment van de dag. Maar… wat als die dut plots verdwijnt?
Of wat als je kind geleidelijk aan langer en langer kan opblijven? Opeens wordt je ‘vrije’ tijd ’s avonds korter en korter. Dit biedt tal van voordelen… je hoeft je niet meer te haasten naar de opvang, meer tijd om te koken, in het weekend al eens langer op stap kunnen gaan. Maar op sommige dagen kan het ook voelen alsof je je eigen rust een beetje kwijtspeelt. Hoe kan je dat aanpakken?
Wanneer valt de middagdut weg?
Doorgaans zal de middagdut tussen de leeftijd van 2,5 & 4 jaar verdwijnen.
Sommige kinderen geven uit zichzelf aan dat ze hun middagdut niet meer nodig hebben. Je merkt dat doordat ze moeilijk in slaap vallen voor deze dut – en dat meerdere dagen na elkaar. Sporadisch eens protesteren wil dus niet meteen zeggen dat je kind klaar is om die middagdut te laten vallen. Soms worden kinderen sneller wakker, waardoor de middagdut automatisch korter wordt. Zo zal je kind uit zichzelf evolueren naar minder dagslaap.
Maar … andere kinderen behouden hun middagslaap en korten dan hun nachtslaap in. Ze vallen ’s avonds later in slaap, of worden ’s morgens vroeger wakker omdat ze niet moe genoeg zijn door hun middagdut.
Hallelujah 😅
Hoe je hierop reageert, hangt van jou af. Vind je het lastig dat de dag vroeger start? Wil je dat het slapengaan ’s avonds terug vlotter verloopt? Of ben je oké met deze evolutie? Die vragen kan je best zelf beantwoorden. Afhankelijk van waar jij je best bij voelt en wat bij je situatie past, kan je er verschillend mee omgaan.
Hoe weet je wanneer je kind die middagdut ontgroeit?
Doet je kind nog een middagdut en twijfel je of die nog nodig is? Check dan even voor jezelf:
- Wordt je kind steevast te vroeg wakker?
- Krijg je opeens onderbroken nachtslaap?
- Ligt je kind urenlang te waken in zijn bed?
- Biedt je kind opeens weerstand bij bedtijd?
Is je kind ouder dan 2,5 jaar en beantwoord je één of meer van die vragen met ‘ja’? Dan is de kans groot dat je de middagdut mag gaan bijsturen. Maar kijk altijd eerst naar je situatie. Is er recent iets veranderd in het leven van je kind (denk aan een cognitieve/fysieke mijlpaal, verhuis, broertje of zusje erbij…)? Dan kunnen de onrustige nachten ook daaraan gelinkt zijn. In dat geval: wacht nog even af.
Daarnaast hangt het ook af van jullie ritme. Is het net een verlofperiode of komt het organisatorisch beter uit dat je kind even slaapt op de middag en zo gemakkelijk kan wakker blijven tot 20 uur? En blijft de nachtslaap voor de rest goed (zonder veelvuldige wake-ups) dan kan je de situatie gerust zo aanhouden. It’s up to you.
Als je kind net volle dagen naar school gaat, ligt het wat anders. Dan ligt het tempo hoger, met meer prikkels en minder rustmomenten overdag. Vaak zijn lange dutjes niet meer mogelijk of aan de orde (hoogstens een uurtje in de slaapklas). In die fase raden we aan om toch te investeren in een vroegere bedtijd.
Als de dut wegvalt … stille tijd als alternatief
Verdwijnt de dut en merk je dat dit een grote stap is voor je kind? Of voor jezelf, omdat de dag plots een pak langer aanvoelt? Dan moet je een nieuw evenwicht zoeken. Dan kan het installeren van ‘stille tijd’ helpen.
Het wegvallen van de middagdut hoeft dus niet meteen te betekenen dat het ‘weg met de rust’ is.
En dan… die bedtijd die gradueel verlaat
Je hebt je net aangepast aan die langere dagen zonder middagdut, en dan begint die ‘vroege’ bedtijd ook nog eens te verschuiven. Naarmate kinderen ouder worden, hebben ze minder slaap nodig.
DAG RUST 😊 Of toch niet?
Wat is stille tijd eigenlijk?
Stille tijd is een rustmoment — een geplande pauze — waarin je kind even tot zichzelf komt. Geen drukte, geen scherm, geen overprikkeling. Gewoon: stilte, ontspanning en ademruimte. Voor je kind. En als je het goed aanpakt, ook voor jou.
Het hoeft niet groots of ingewikkeld te zijn. Je kiest een tijdstip (vaak net na de lunch, of bij lagere schoolkinderen net voor bedtijd), een vaste plek, en een rustige activiteit. Verwacht niet dat je kind dit meteen omarmt. Maar als je het blijft aanbieden en zelf modelleert, volgt de rest vanzelf.
Wat brengt het op?
- Je kind komt tot rust op een moment dat zijn bioritme dat ook vraagt.
- Jij krijgt een adempauze.
- Het brengt structuur in je dag.
- Het helpt bij de overgang van dut naar geen dut.
- En ’s avonds helpt het schoolkinderen met ontprikkelen voor het slapengaan. Lagere school kinderen hebben drukke dagen: school, hobby’s, huiswerk, televisietijd en dan gaan ze vaak met een vol hoofd naar bed. Door een halfuur stille tijd in te lassen voor het slapengaan, geef je hen de kans om mentaal af te schakelen en weer tot zichzelf te komen. Zo’n moment van stilte helpt hen hun lichaam opnieuw te voelen en het hoofd leeg te maken.
- Het kan een kwartier zijn of een uur, bied aan waar je kind deugd van heeft.
Praktijkvoorbeeld
Toen wij 2 kinderen onder de 4 jaar hadden, genoten we van de luxe dat ze tegelijk dutten. Dus van 12u30 tot 14 uur hadden we even adempauze. Om op te ruimen maar even vaak om gezellig met ons 2 wat bij te praten of wat slaap in te halen. Het was een beetje onze holy grail, zelf vrienden wisten dat ze tijdens die uren beter niet ‘spontaan’ een bezoekje brachten. Het was ons bijtankmoment. En dan …. kwam de kleuter in plaats van de peuter die niet zoveel nood meer had aan dat middagdutje. Eerst ‘overbrugden’ we deze periode met televisietijd maar dit voelde niet zo goed. Toch merkten we de nood bij haar en bij onszelf, om na het middagmaal even te downsizen. Toen introduceerden we stille tijd, daarna een half uur televisie en dan was zus wakker en begon de gezellige drukte opnieuw. We hebben die stille tijd geleidelijk aan opgebouwd en na een tijdje eiste Stella deze tijd ook op. Dit was haar tijd en ze vond het niet fijn als onze dagplanning deze stille tijd eens zou doorkruisen.
Nu – enkele jaren later – is een volgende fase aangebroken en zitten we met een lagere school kind dat een stukje later gaat slapen dan voorheen. Onze jongste (Clea, 6 jaar) gaat nog steeds rond 19/19.30u slapen. We eten – ze spelen nog wat – kijken een beetje televisie en dan start het ritueel met onze jongste. Op dat moment begint Stella (8 jaar) haar stille tijd. Soms maakt ze nog eerst haar huiswerk af,soms ook niet. Ze heeft een aantal vaste dingetjes waartussen ze op die momenten kiest (lego – met haar poppetjes/barbies spelen – kleuren/tekenen – …) en dan start ze ofwel in haar kamer ofwel bij ons met haar spel. Ze heeft een timertje zodat ze weet hoeveel tijd ze heeft. Zo is iedereen samen, in rust. En haar hoofd is leeggemaakt voor het slapen. Soms vertelt ze iets. Een stukje schoolverhaal. Een vraag die in haar hoofd blijft hangen. Niet omdat het moet maar omdat ze voelt: hier is ruimte.
Hoe begin je eraan?
Of je kind nu peuter, kleuter of schoolkind is: rust organiseren vraagt wat oefening. Maar eens het loopt, wil je nooit meer terug. En zij ook niet.
Enkele tips om stille tijd haalbaar te maken:
- Kies een vast moment: vlak na de lunch of net voor bedtijd (of beide);
- Maak een aparte doos met “stilte-speelgoed” of een ‘ideeën–box met stille tijd momenten’: enkel voor dat moment. Iets waarvan je weet dat je kind rustig wordt Denk aan: kleurpotloden, duplo/lego, sensorisch speelgoed, playmobiel, …;
- Baken de ruimte af waar ‘stille’ tijd doorgaat.
- Visualiseer de tijd: gebruik een timer (begin met 10 minuten en bouw dit geleidleijk aan op afhankelijk van wat je zelf wenst/waar je kind nodig heeft);
- Wees nabij. Zo kan je kind iets delen dat in hem opkomt, een vraag stellen die hem parten speelt en voelt hij zich verbonden.
- Verwacht geen perfectie vanaf dag één: rust moet groeien. In hen én in jou. Je hebt geen Pinterest-planning nodig. Het vraagt gewoon de ruimte om even te mogen zakken.
- Probeer als ouder zelf ook rustig bezig te zijn op dit moment zodat je modelleert aan je kind wat je verwacht (dit is ons rustmoment). Het is fijn als je in de buurt aanwezig bent en je ‘mentaal en fysiek’ beschikbaar bent zonder dat je persé samen iets met je kind doet. Willen ze iets vragen/delen dan is die ruimte er.
Wil je kind de hele tijd samen spelen of zoekt het de hele tijd sociale interactie op? Doe dan misschien eerst iets samen of plan nog iets samen na de stille tijd en verwijs elke keer opnieuw op een rustige manier wat de afspraken van stille tijd zijn. En start dan zeker met een haalbare tijd (10 minuten) én afgebakende activiteit. Wij zijn bij ons thuis gestart met een kleurplaat die ze zelf mochten kiezen, erna was stille tijd gedaan. Wees consequent, rustig en geef het tijd. Je kind zal dit niet van dag 1 onder de knie hebben.
Enkele voorbeelden:
Heb je een kind dat graag knutselt?
- Maak een knutseldoos specifiek voor de stille tijd, dit is dan een doos die ander materiaal bevat dan het knutselmateriaal waar anders mee gespeeld wordt. Laat je kind vrij knutselen of geef een stappenplan met pictogrammen zodat je kind weet wat hij kan knutselen. Dit stimuleert meteen ook de cognitieve vaardigheden.
- Zorg dat de activiteit op maat van je kind is, zodat hij zelfstandig kan werken.
- Laat je kind dat doen op een plaats die rust uitstraalt, in het speelhuisje, op de bank maar dus niet te midden van al het ander speelgoed.
Vindt je kind het leuk om zich te schminken?
- Zorg voor wat kindergrime en of kinder make up en geef hem een moment om zichzelf te schminken, op te maken, haren te kammen, gel in het haar,… Geef je kind zeker ook een spiegel!
Bouwt je kind graag?
- Geef je kind duplo-, lego-, of andere blokken met een stappenplan. Zo leert hij dit te volgen en kan hij geconcentreerd werken. Je kind wordt uitgedaagd en ervaart meteen resultaat van zijn inspanning. Bouwt je kind liever vrij? Dat mag natuurlijk ook. Niet alle kinderen zijn hetzelfde.
Er zijn nog veel meer manieren om stille tijd in te bouwen, soms kan de opbouw naar dat moment wat zoeken zijn.
Heel eerlijk? Kinderen kunnen dit vaak beter dan wij. Wij willen opruimen, mailen, iets ‘nuttigs’ doen. Zij kunnen gewoon zijn. Zonder doel. Als je dat toelaat, ga je merken: je kind komt tot rust, vindt zichzelf terug, en leert alleen-zijn als iets moois ervaren. En dat is, in een wereld vol schermen, prikkels en altijd-aan, misschien wel één van de mooiste dingen die je ze kan meegeven.
Verbindingsmoment
Wens je van het rustmoment na de middag of het moment net voor bedtijd een verbindingsmoment te maken, dat kan zeker ook. Op zich is een ‘stille tijd-moment’ door je nabijheid ook al een verbindingsmoment. Maar je kan/mag zeker ook actiever inzetten op die verbinding. 30/45 minuten stille tijd én dan samen iets knutselen – gezelschapspel – massage – yoga. Activiteiten zoals een massage of yoga helpen een kleuter om zijn lichaam te voelen en te leren kennen. Zolang jullie er rustig van worden en je merkt dat je kind de kalmte toelaat, is het allemaal goed.
En dan, als het écht begint te leven… komt er een dag dat je kind zelf vraagt: “Is het al stille tijd?” Dat je even samen ademt voor bedtijd, in plaats van te haasten & dat je merkt: ook ik heb behoefte aan dat pauzemoment.
Het is de investering méér dan waard. Niet alleen voor je kind. Ook voor jou. En voor de nachtrust van iedereen in huis 😉.
Wil je trouwens meer weten over slaap bij peuters & kleuters? We hebben een toegankelijk, betaalbaar Magazine S. voor kleuters (die van lagere school kinderen is in opmaak!). Het is de moeite waard om je eens te verdiepen in de slaap van je kind op deze leeftijd want voor het eerst kan je een cognitieve insteek gebruiken om je kind te ondersteunen bij het in slaap vallen.
Veel succes bij het zoeken naar je eigen zenmoment.
Anoek
