Kinderen krijgen doet iets met een mens. En dus ook met een koppel. Je wordt mama, papa of meemoeder, probeert samen je weg te vinden in dat nieuwe gezinsleven en ergens tussen voedingen, gebroken nachten, werk, wasmanden en alles wat plots geregeld moet worden, ben je óók nog altijd partners van elkaar.
Dat ouderschap iets kan veranderen aan hoe je elkaar vindt, hoeveel tijd en ruimte er nog overblijft voor elkaar en hoe je intimiteit beleeft, is niet zo vreemd. Zeker tijdens de zwangerschap en in die eerste intense jaren met jonge kinderen kan er op korte tijd héél veel veranderen — lichamelijk, hormonaal, mentaal én relationeel.
Maar wat doet die periode eigenlijk met intimiteit en seksualiteit?
Voor deze blog vroeg ik een oude medestudent en vriendin van mij, Fran Wyffels, die na onze studies psychologie verder studeerde tot seksuologe, om haar kennis en ervaring hierover te delen. De voorbije jaren mocht ze vanuit haar bijberoep heel wat koppels begeleiden en zag ze van dichtbij hoe normaal het is dat seksualiteit en intimiteit veranderen wanneer er kinderen komen – en hoe weinig we daar soms over spreken. Momenteel bouwt ze haar uren als privétherapeut af en neemt ze geen nieuwe consultaties meer aan, maar gelukkig wilde ze haar kennis over dit thema wél nog graag met ons delen.
Over een lichaam dat verandert en soms vooral ten dienste lijkt te staan van een kind. Over zwangerschap, herstel, vermoeidheid, hormonen en borstvoeding. Over zin die er even niet is – of misschien wel is, maar waarvoor hoofd en lijf niet helemaal willen volgen. Maar evengoed over elkaar blijven zien als partner, intimiteit die veel meer kan zijn dan seks en zoeken naar een nieuw evenwicht wanneer je niet langer alleen een koppel bent, maar ook samen een gezin vormt.
Ik geef met veel plezier het woord aan Fran.
Veel leesplezier!
Van koppel naar gezin: zoeken naar een nieuw evenwicht.
Kinderen krijgen, een prachtig gegeven! Maar, ook een intens gegeven. Er is een grote kans op vermoeidheid door vaak gebrekkige nachten. Het is vaak een “ratrace” in het praktisch op orde houden van jouw huis, kinderen op tijd afzetten in de crèche/op school en jouzelf ook nog eens op tijd op het werk te laten toestuiken.
Naast al het moois en het onbeschrijfelijk gevoel dat je kan hebben als ouder na het krijgen van een klein wondertje, is het vaak ook een zoeken naar hoe je alle balletjes in de lucht kan houden alsook naar een nieuw evenwicht nu jullie als koppel zijn uitgebreid naar een gezinnetje van drie of meer.
Het is niet zomaar een evident gegeven om in het zoeken naar een nieuwe balans, jouw rol als mama/papa/meemoeder niet altijd op de voorgrond te zetten. Of jouw partner niet enkel als teamgenoot te zien om het gezin draaiende te houden. Waar er vroeger enkel verliefdheid kon heersen over elkaar – waarbij zeker in het begin de spatten ervan af konden vliegen – kalmeert dit sowieso al wat meer eens de initiële verliefdheid wat is verdwenen.
Een prof wist ons ooit te vertellen mocht je het eerste jaar van jullie relatie een pot hebben gevuld met steentjes telkens jullie seks hebben, het heel wat langer zou duren tegen dat deze pot terug leeg is eens jullie na dit eerste jaar er telkens een steentje zouden uithalen wanneer jullie seks hebben. Dit geldt voor een gemiddeld koppel uiteraard, wat niet wil zeggen dat er koppels kunnen zijn die sowieso een gelukkig bestaan kunnen hebben met een beperkte frequentie aan seks of anderen een vrij hoge standaard kunnen behouden.
En dan komt er een kind bij…
Wat nu als hier een kind bij komt? Dit heeft zowel fysiek als mentaal een zekere impact. Enerzijds valt niet te ontkennen dat het vrouwelijk lichaam niet enkel nog een opwindende functie heeft, maar ook echt heeft gediend als bron waaruit een kindje heeft kunnen groeien.
De zwangerschap op zich kan hierin al heel wat veranderingen teweeg hebben gebracht. Hormonaal verandert er veel, waarbij standaard gezien vooral het tweede semester een hoger libido in de hand kan werken. Het eerste en derde trimester kan vaak heel wat ongemakken met zich meebrengen, zoals misselijkheid, bekkenbodeminstabiliteit, … wat vaak de zin in seks bij de vrouw kan veranderen.
Ook voor de partner is het vaak zoeken hoe er met die ongemakken of die groeiende buik moet worden omgegaan tijdens de seksualiteitsbeleving. Veel mannen voelen bv. ook een rem uit schrik te hard te duwen tegen de baarmoederhals of pijn te veroorzaken.
Ook hangt veel van de beleving af in hoe vlot het allemaal is verlopen. Bij een moeilijk traject om zwanger te geraken, is de kans niet klein dat het steeds meer mentaal vraagt om plezier in seksualiteit te beleven en om dit ook vast te kunnen houden in een zwangerschap die ook heel wat emoties met zich kan meebrengen. Vanaf er sprake is van een poging tot zwanger worden, kan er dus mentaal en fysiek heel wat veranderen en zo dus ook een invloed uitoefenen op seksueel vlak.
Na de geboorte: wanneer je lichaam vooral van iemand anders lijkt
En wat nu als het kindje geboren is? De geboorte zelf kan sowieso tot heel wat ongemakken leiden. Een langdurige/zware bevalling, een keizersnede, de befaamde “knip” of het scheuren, … Een vrouw voelt zich nadien soms helemaal “kapot”, ook dit zowel fysiek als mentaal. Tijdens deze herstelperiode komt dan mogelijk ook nog eens het op gang krijgen van de borstvoeding aan bod, wat vaak ook heel wat fysieke pijnen met zich kan meebrengen. We denken bv. aan stuwing of aan kloven.
Een vrouw ervaart in deze postnatale periode heel vaak dat het lichaam volledig ten dienste staat van het kind. Elk “piepje” van de baby zorgt voor een voeding (of lekkende borsten), een baby die letterlijk aan het lijf kan geplakt liggen om getroost te worden bij ongemakken zoals krampjes, … Papa’s en meemoeders kunnen hier uiteraard een heel waardevolle rol in aannemen en bepaalde zorgtaken overnemen, zoals het troosten van de baby, de luiers verversen, … maar ook zij botsen tegen bepaalde limieten aan. Als er gekozen werd voor borstvoeding, dan kunnen zij de voedingsmomenten, en de mogelijke ongemakken die hiermee gepaard gaan, natuurlijk niet overnemen. Ook de nachtelijke voedingen (bij borstvoeding) kunnen ze moeilijk op zich nemen, waardoor de vrouw onvermijdelijk een potentieel meer vermoeiende periode ingaat dan de partner in die eerste maanden met een kersverse baby. En de borsten, die voordien heel erotiserend en opwindend konden zijn binnen de relatie, krijgen binnen het geven van borstvoeding een heel andere prioritaire functie.
Als seksualiteit even op een laag pitje staat
In deze periode van volledige verandering: een veranderd lichaam dat aan het herstellen is en/of aan het voeden is, een veranderd evenwicht van een koppel naar een gezin, een nieuwe rol als mama/papa/meemoeder, … blijft het thema “seksualiteit” een belangrijk gegeven. Niet enkel in het doen, maar ook in het spreken. Ik denk dat het belangrijk is om elkaar ook te kunnen blijven zien als partners, als een team die nu niet enkel zorg zal dragen voor elkaar, maar waarbij een wondertje die jullie samen hebben gecreëerd ook veel van de aandacht zal opslokken. Het is niet onlogisch dat seksualiteit vaak even “on hold” staat.
Fysieke ongemakken kunnen plaatsvinden, ook nog na de herstelperiode. Het gebeurt niet weinig dat vrouwen die (langdurig) borstvoeding geven meer vaginale droogte kennen (door een hormonale disbalans). Penetratieve seks kan dan een pijnlijk gegeven worden. Soms blijven er ook effectief littekens over die pijnlijk kunnen blijven tijdens seksuele handelingen.
Maar ook de mentale impact, de vermoeidheid van vaak slapeloze nachten, het soms ervaren als vrouw dat jouw lichaam altijd ten dienste staat van een ander en je er zelf geen controle meer over hebt, kan maken dat seksualiteit op een heel laag pitje staat…
Wanneer wordt het weer ‘zoals vroeger’?
Wat nu? En vanaf wanneer kan je verwachten dat dit terug zal veranderen? Eerst en vooral is hier moeilijk een tijdspanne op te plakken. De ene zwangerschap (of weg hier naartoe) is de andere niet, de ene bevalling is de andere niet en de ene baby is ook de andere niet. Hoe sneller een baby kan doorslapen, hoe sneller een vrouw kan herstellen, … Hoe meer factoren er kunnen wegvallen waarbij de zin in seks wat wordt beïnvloed of zelfs wordt weggenomen, hoe groter de kans dat er terug een seksueel evenwicht kan worden gevonden als koppel.
Het blijft echter cruciaal hierover te communiceren: “ja, we hebben al lang geen seks meer gehad. Dit wil niet zeggen dat ik jou niet meer graag zie, ik ben gewoon te moe of ik heb echt nog te veel pijn of ….”. “Ik weet dat je pijn hebt en je doet het fantastisch met onze baby, maar ik mis jou en jouw lichaam echt wel.”
Kijk ook wat er wel nog kan. 2u vrijen aan een stuk als je kindje elk uur van de nacht wakker wordt is een onhaalbare zaak, maar misschien kan een vluggertje dan wel de oplossing bieden. Of als er te veel pijn is, kan orale of manuele seks wel een genot zijn voor beiden. Praat ook hierover, zodat jouw partner weet waar jij op dit moment wel voor openstaat en waarvoor niet.
Elkaar blijven vinden, ook buiten de slaapkamer
Blijf ook tijd maken voor elkaar als koppel. Tracht een goed sociaal netwerk op te bouwen – “it really takes a village to raise a child” – waarbij je af en toe eens samen kan ontsnappen aan de intensiteit van het gezin en waarbij jullie terug kunnen vallen op jullie rol ook als koppel/partner. Tracht ook te blijven spreken over andere zaken dan de kinderen. Tracht geïnteresseerd te blijven in wat de ander graag doet, hoe deze het stelt op het werk, … Zo blijf je de partner ook als partner zien en niet enkel nog als mama/papa/meemoeder van jouw kind.
Veel koppels hanteren steeds meer de 2-2-2 regel: om de 2 weken een date, om de 2 maanden een weekendje weg en om de 2 jaar een grote reis samen, zonder de kinderen. Sommige zaken binnen deze “regel” klinken op het eerste zicht wat optimistisch en het hoeft zeker niet erg te zijn als deze moeilijk te hanteren is, maar de kernboodschap wil ik wel benadrukken: blijf ook tijd en ruimte maken voor elkaar als koppel, zonder de kinderen. Zoek hier gerust zelf een bepaald stramien in waarin jullie zich als koppel comfortabel voelen.
Zelf voeg ik hier nog graag aan toe om ook oog te blijven hebben voor een complimentje voor elkaar, waarbij je ook binnen een (hectisch) gezin, toch blijft benoemen wat je zo aantrekt of bewondert in de ander. Zo help je mee de persoon in de ander te behouden, want er is zeker een periode voelbaar waarin een persoon zichzelf wat kan missen in wie hij/zij was door die nieuwe, soms allesoverheersende, rol die erbij is gekomen als mama/papa.
Wanneer jullie elkaar niet meer vanzelf terugvinden
Mochten jullie echter ervaren dat jullie elkaar als koppel steeds meer verliezen, dat er een moeilijke balans kan worden gevonden tussen de rol als ouder en de rol als partner, het praten hierover steeds moeilijker wordt en dat de afstand steeds groter lijkt te worden – ook op seksueel vlak – dan kan het een goed idee zijn om professionele hulp te zoeken van een seksuoloog of relatietherapeut. Wanneer jullie merken dat jullie er zelf steeds moeilijker over kunnen babbelen of het gemis van de ander als partner – niet als ouder – te groot is geworden, dan kan het spreken met een derde heel waardevol zijn. Deze kan luisteren, tips geven, maar vooral ook een kader bieden aan de beleving van beiden in hoe het nu relationeel loopt.
Wat mag je vooral onthouden?
Dus, om af te sluiten, de take home messages:
- Wees mild voor jezelf en voor elkaar! Er komt nu eenmaal heel veel op een koppel af, zowel fysiek als mentaal, wanneer men kiest voor gezinsuitbreiding
- Tracht tijd en (mentale) ruimte te blijven maken voor elkaar. Jullie blijven partners en niet enkel ouders!
- Praat zoveel jullie kunnen over hoe jullie zich voelen en wat jullie al dan niet zien zitten op seksueel vlak
- En als jullie er echt niet meer aan uit lijken te geraken samen, weet dat er mensen genoeg zijn die jullie kunnen contacteren ter ondersteuning.
Dankjewel, Fran, om jouw kennis en ervaring hierover met ons te delen.
Misschien is dat uiteindelijk ook wat ik uit deze blog vooral wil meenemen: dat er na de komst van een kind ontzettend veel verandert, en dat intimiteit en seksualiteit daar niet los van staan. Dat het soms zoeken is, dat wat vroeger vanzelf ging plots wat minder vanzelfsprekend kan voelen, en dat daar niet meteen iets mis mee hoeft te zijn.
Jullie zijn ouders geworden, maar jullie zijn ook nog altijd partners. En elkaar daarin opnieuw vinden, mag tijd krijgen.
Anoek