Je kind start binnenkort op school, maar slaapt thuis nog elke middag één of twee uur. En dus komt die vraag vanzelf: moet ik nu mijn kind met school start, dat middagdutje afbouwen?
Niet noodzakelijk.
Tot wanneer heeft een kind een middagdut nodig?
Er bestaat geen leeftijd waarop een middagdut plots ‘weg moet’ omdat de schoolpoort dichterbij komt. Sommige kinderen stoppen rond 2,5 jaar met slapen overdag, andere kinderen hebben die middagslaap nog nodig tot ze bijna vier zijn.
Slaapt je kind nog vlot in voor de middagdut én verlopen de nachten goed? Dan is er eigenlijk weinig reden om die slaap maanden op voorhand al weg te nemen. Slaap is geen gewoonte die je zo snel mogelijk moet afleren, maar een behoefte die geleidelijk verandert.
En idealiter laat je je kind daarin zoveel mogelijk zelf het tempo bepalen.
Hoe weet je dat je kind klaar is om die middagdut te laten vallen?
Vaak begint dat proces vanzelf. Je kind valt verschillende dagen na elkaar moeilijker in slaap voor de middagdut, wordt sneller wakker of slaat af en toe spontaan een dutje over zonder compleet in te storten. Soms merk je het niet aan de middagdut zelf, maar aan de nacht. Je kind slaapt overdag nog met veel plezier twee uur, maar ‘s avonds duurt het plots veel langer voor het in slaap valt. Of je krijgt meer weerstand bij bedtijd, onderbroken nachten of een kind dat steeds vroeger aan de dag begint.
Ook dat kan betekenen dat de verhouding tussen dag- en nachtslaap wat aan het verschuiven is en dat je de middagdut kan bijsturen. Eén moeilijke dut of één rommelige nacht zegt natuurlijk niet zoveel. Kijk liever naar een patroon over meerdere dagen.
Maar wat als je kind dat dutje nog wél nodig heeft en binnenkort naar school gaat?
Dan wordt het wat ingewikkelder.
Niet elke school heeft een slaapklas en niet elk gezin heeft de mogelijkheid om een kind met halve dagen te laten starten. Soms weet je dus: mijn kind lijkt die slaap eigenlijk nog nodig te hebben, maar binnenkort valt ze praktisch gezien weg.
In dat geval kan je proberen om de overgang wat voor te bereiden.
Maar begin daar vooral niet te vroeg mee. Je hoeft een goed slapend kind niet maanden voor de schoolstart al wakker te maken uit een dutje dat het duidelijk nog nodig heeft. Ongeveer een maand voor de schoolstart kan je voorzichtig beginnen experimenteren.
Hoe bouw je zo’n middagdut af?
Slaapt je kind bijvoorbeeld nog twee uur, dan kan je het dutje eerst een tiental dagen inkorten naar ongeveer anderhalf uur. Gaat dat goed, dan kan je richting een uur gaan en vervolgens bekijken wat er gebeurt wanneer je het dutje eens een dag niet aanbiedt. Zo kan je geleidelijk evolueren naar dag wel, dag niet.
En nee, dat hoeft niet te betekenen dat woensdag en het weekend plots ook dutjesvrij moeten zijn. Merk je dat je kind die slaap op vrije dagen nog nodig heeft? Laat die dut dan gerust bestaan. Sommige kinderen slapen nog weken of maanden op woensdag en in het weekend terwijl ze op schooldagen zonder middagdut verdergaan.
Hou eventueel een eenvoudig slaaplogboek bij terwijl je experimenteert. Niet om elk uur slaap onder een vergrootglas te leggen, maar om te zien wat er gebeurt met de nachten wanneer je overdag begint te schuiven.
Want – en dit is belangrijk – niet elk kind laat zijn middagslaap zo mooi afbouwen.
En wat als afbouwen niet lukt?
Ook dat kan.
Ik heb kinderen in begeleiding gehad bij wie de nachten telkens rommeliger werden zodra ouders aan de middagdut begonnen te ‘sjoemelen’. Minder dagslaap betekende daar niet dat ze beter voorbereid waren op school, maar vooral dat ze oververmoeid raakten en ‘s nachts slechter gingen slapen.
Andere kinderen lijken diezelfde ‘weggevallen’ middagdut dan weer bijna probleemloos te verteren. Zij starten op school, gaan tijdelijk een uur vroeger naar bed en slapen zonder veel moeite een nacht van dertien uur.
Je kan slaap dus een beetje sturen, maar je kan niet voorspellen hoe het lichaam van je kind daarop zal reageren.
Merk je tijdens het afbouwen dat je kind ‘s nachts vaker wakker wordt, veel vroeger aan de dag begint of zichtbaar op zijn tandvlees zit? Dan is dat óók informatie. Het doel is niet om koste wat het kost zonder middagdut aan die eerste schooldag te beginnen. Het doel is dat je kind voldoende slaap krijgt.
Misschien is het dan toch de moeite waard om opnieuw naar de praktische puzzel te kijken. Kan je kind tijdelijk halve dagen naar school? Kan een grootouder, familielid of iemand anders uit je netwerk een namiddag overnemen? Kan je zelf tijdelijk wat schuiven met je werkuren of hierover in gesprek gaan met je werkgever?
Niet elk gezin heeft die mogelijkheden, uiteraard. Maar wanneer het afbouwen duidelijk niet lukt, kan het zinvol zijn om te bekijken of je de omgeving tijdelijk wat kan aanpassen aan je kind, in plaats van je kind koste wat het kost aan het nieuwe ritme te laten aanpassen.
En zodra school start?
Hou er ook rekening mee dat die eerste schoolweken sowieso veel vragen van een kleuter. Nieuwe mensen, nieuwe regels, veel prikkels en een volledig ander ritme: zelfs een kind dat thuis nét klaar leek om zijn middagdut te laten vallen, kan plots behoorlijk moe zijn.
Kan slapen overdag niet meer, dan kan een vroegere bedtijd tijdelijk veel opvangen. Voor het ene kind betekent dat een halfuur vroeger, voor het andere gerust een uur. Sommige jonge kleuters maken in die periode bijzonder lange nachten omdat hun lichaam de weggevallen dagslaap ‘s nachts compenseert.
En vermoeidheid ziet er trouwens niet altijd uit als een kind dat geeuwend in de zetel hangt. Je kleuter kan net drukker worden, sneller huilen, overal strijd van maken of plots veel meer nabijheid zoeken. Een schooldag vraagt nu eenmaal behoorlijk wat van zo’n klein hoofd. Wil je daar wat meer over lezen? In ‘School vraagt meer dan een boekentas alleen’ ga ik uitgebreider in op wat een schoolstart met slaap en vermoeidheid kan doen, waarom je dat soms ook in gedrag of tijdens de nacht merkt en hoe je je kind tijdens die eerste weken wat meer ruimte kan geven om te landen.
Dutje weg? Rustmoment hoeft niet weg
Wanneer die middagdut uiteindelijk verdwijnt, betekent dat trouwens niet dat je kind plots een hele dag zonder pauze moet kunnen. Zeker in de overgang naar school kan een rustmoment na de middag nog heel waardevol zijn. Stille tijd kan dan een mooi alternatief zijn: je kind slaapt niet, maar krijgt wel even de kans om te vertragen, te ontprikkelen en de batterij wat op te laden. En laat ons eerlijk zijn: dat rustmoment was voor jou als ouder misschien óók niet helemaal onaangenaam. 😉
Verwacht alleen niet dat een kind dat gisteren nog anderhalf uur sliep, vandaag plots een uur rustig met LEGO zit te bouwen. Ook rust nemen zonder te slapen is iets wat je geleidelijk kan aanleren. In mijn blog over stille tijd lees je hoe je zo’n rustmoment opbouwt, welke activiteiten je kan aanbieden en hoe stille tijd niet alleen bij het wegvallen van de middagdut, maar ook later bij oudere kinderen een fijne plek kan krijgen in de dag.
Dus: houden of afbouwen?
Slaapt je kind nog goed overdag, heeft het die slaap duidelijk nodig én blijven de nachten goed? Hou het dutje dan gerust nog even en probeer, waar mogelijk, jezelf rond die slaapbehoefte te organiseren.
Zie je signalen dat je kind de middagdut spontaan aan het loslaten is? Dan mag je daarin meegaan.
En lijkt je kind nog niet klaar, maar weet je dat slapen binnenkort door de schoolstart niet meer mogelijk zal zijn? Dan kan je ongeveer een maand voordien voorzichtig beginnen experimenteren met korter en minder vaak slapen.
Kijk wat er gebeurt. Stuur wat bij. En draai gerust terug als je merkt dat het niet werkt. Want die laatste middagdut laat zich helaas niet in een Excelletje richting 1 september plannen.
Je kan slaap een beetje sturen. Maar je kind vertelt je uiteindelijk of zijn lichaam klaar is om te volgen. 💛
Succes met die schoolstart!
Anoek