Naar aanleiding van Vaderdag zet ik graag even de papa’s in de kijker. Niet omdat moeders de andere 364 dagen van het jaar niets doen. Integendeel. De meeste gezinnen weten maar al te goed hoeveel onzichtbare taken er dagelijks door mama’s gedragen worden. Van boekentassen vullen tot afspraken onthouden, van de juiste maat schoenen kopen tot weten dat er morgen turnen is. Maar vandaag mag het even over de papa’s gaan. Over wat een betrokken papa betekent voor zijn kind. En misschien nog meer: over wat een betrokken papa betekent voor zijn gezin. Want wanneer we denken aan betrokken pap’a’s, denken we vaak spontaan aan de zichtbare dingen.
- Aan papa’s die kampen bouwen in de living.
- Die hun kinderen op hun schouders dragen.
- Die een voetbalmatch organiseren in de tuin.
- Of die tijdens het voorlezen plots beslissen dat de draak eigenlijk naast oma woont en de prinses een geheime ninja blijkt te zijn.
Die momenten zijn waardevol. Maar misschien zit de impact van een vader soms nog ergens anders. Misschien zit ze ook in de dingen die niemand ziet.
Papa leest niet altijd volgens het boekje
Letterlijk niet.
Onderzoek naar voorleesgedrag toont aan dat mama’s en papa’s gemiddeld genomen vaak een iets andere voorleesstijl hanteren. Waar sommige ouders het verhaal netjes volgen zoals het geschreven staat, maken andere ouders sneller uitstapjes naar hun eigen ervaringen, stellen ze open vragen of laten ze hun fantasie de vrije loop.
- “Hé, weet je nog die keer dat wij ook naar de dierentuin gingen?”
- “Wat denk jij dat die beer nu gaat doen?”
- “Zou jij op die draak durven vliegen?”
Onderzoek van Duursma (2014) suggereert dat vaders gemiddeld vaker dat soort open gesprekken aangaan tijdens het voorlezen. Maar laat ons daar meteen een belangrijke nuance bij maken. Dit betekent niet dat alle papa’s zo voorlezen. Of dat mama’s dat niet doen. De verschillen tussen individuele ouders zijn vaak groter dan de verschillen tussen mannen en vrouwen.
De belangrijkste boodschap is eigenlijk veel eenvoudiger: Voorlezen is waardevol. Of je nu stemmetjes gebruikt, het verhaal woord voor woord volgt of onderweg een compleet nieuw avontuur verzint. Kinderen leren van taal. Van verhalen. Van fantasie. Van gesprekken. En misschien nog het meest van allemaal: van die onverdeelde aandacht. Van een ouder die even helemaal bij hen is. Maar hoewel die momenten belangrijk zijn, vertellen ze niet het hele verhaal van betrokken vaderschap. De impact van een vader stopt namelijk niet aan het bed.
Maar de impact van een vader stopt niet aan het bed
Recent onderzoek van Garcia en collega’s (2022) keek naar een andere vraag. Niet alleen wat vaders rechtstreeks met hun kinderen doen. Maar ook hoe ze functioneren binnen het gezin. De onderzoekers bestudeerden meer dan zeshonderd gezinnen met jonge kinderen in Kenia en maakten een onderscheid tussen twee vormen van betrokkenheid.
- Enerzijds de rechtstreekse interacties met het kind, zoals spelen, voorlezen, zingen of verhalen vertellen.
- Anderzijds de betrokkenheid binnen het gezin: de partner ondersteunen, samen beslissingen nemen, verantwoordelijkheden delen en respectvol communiceren.
De opvallendste conclusie? Niet de hoeveelheid activiteiten met het kind hing het sterkst samen met positieve ontwikkelingsuitkomsten. Wel de mate waarin vaders hun partner ondersteunden en mee verantwoordelijkheid opnamen binnen het gezin.
Dat is een interessante bevinding. Niet omdat spelen, voorlezen of ravotten plots onbelangrijk zouden zijn. Dat zegt het onderzoek helemaal niet. Wel omdat het ons eraan herinnert dat kinderen niet alleen groeien van wat rechtstreeks naar hen gaat. Ze groeien ook van de relaties rondom hen.
Kinderen groeien in een systeem
Wanneer ouders elkaar ondersteunen, heeft dat vaak een effect dat verder reikt dan de volwassenen zelf. De onderzoekers zagen aanwijzingen dat moeders die meer steun ervaren van hun partner vaak minder stress rapporteren, zich competenter voelen als ouder en meer ruimte ervaren om positief met hun kind om te gaan. En dus ook kinderen lijken daarvan mee te profiteren. Dat betekent niet dat één ouder verantwoordelijk is voor het welzijn van de andere. En het betekent al zeker niet dat kinderen alleen goed kunnen opgroeien wanneer er een vader aanwezig is.
Gelukkig niet.
Er zijn ontzettend veel kinderen die opgroeien in een eenoudergezin, bij twee mama’s, twee papa’s, plusouders, grootouders of andere liefdevolle opvoeders en zich uitstekend ontwikkelen. Wat dit onderzoek vooral laat zien, is hoe belangrijk het kan zijn wanneer volwassenen elkaar ondersteunen in de zorg voor een kind.
Met andere woorden: misschien gaat het minder over het label ‘papa’ en meer over de functie die iemand opneemt binnen een gezin.
Mee dragen
Misschien zit betrokken vaderschap uiteindelijk niet alleen in de grote momenten.
Niet alleen in het verhaaltje voor het slapengaan.
Niet alleen in de voetbalmatch in de tuin.
Niet alleen in de uitstap naar de speeltuin.
Maar ook in weten wanneer er een oudercontact gepland staat.
In zelf een afspraak maken bij de tandarts.
In een moeilijke avond overnemen wanneer je partner op haar tandvlees zit.
In mee nadenken.
Mee beslissen.
Mee organiseren.
En soms ook gewoon in zeggen: “Ga jij maar even wandelen. Ik doe het hier wel.”
Dat zijn misschien niet de momenten die op Instagram terechtkomen. Niet de momenten waar foto’s van gemaakt worden. Maar het zijn wel de momenten die mee helpen bouwen aan een gezin waarin niemand alles alleen hoeft te dragen.
Een ode aan alle betrokken vaderfiguren
Dus ja.
Vandaag zetten we de papa’s graag even in de kijker.
De papa’s die voorlezen.
De papa’s die ravotten.
De papa’s die troosten.
De papa’s die organiseren.
De papa’s die mee dragen.
En tegelijk ook alle andere mensen die die rol mee opnemen.
Want uiteindelijk draait opvoeden niet om perfectie. Niet om wie wat doet. Niet om wie het meeste doet. Maar om volwassenen die samen proberen een warme, veilige plek te creëren waarin kinderen kunnen opgroeien.
Met een beetje fantasie.
Met een goed verhaal.
En soms met een draak die toevallig naast oma woont.
Liefs,
Anoek
Bronnen
Duursma, E. (2014). The effects of fathers’ and mothers’ reading to their children on language outcomes of children participating in Early Head Start in the United States. Fathering: A Journal of Theory, Research, and Practice about Men as Fathers, 12(3), 283–303.
Garcia, I. L., Fernald, L. C. H., Aboud, F. E., Luoto, J. E., Ochieng, B., Osendarp, S. J. M., & Prado, E. L. (2022). Father involvement and early child development in a low-resource setting. Social Science & Medicine, 302, 114933.